Skip to main content

Giới thiệu cuốn "The Lê Code" cho Giải thưởng Phan Chu Trinh

The Lê Code: Law in Traditional Vietnam, A Comparative Sino-Vietnamese Legal Study With Historical-Juridical Analysis and Annotations. 3 Volumes. By Nguyen Ngoc Huy and Ta Van Tai with the cooperation of Tran Van Liem for the translation. Athens and London: Ohio University Press, 1987. Vol. I: Pp. xii, 293; Vol. II: Pp. 360; Vol. III: Pp. 363. Tables, Appendices, Sketches, Bibliography, Glossary, Index.

Nhận xét về cuốn sách "The Lê Code: Law in Traditional Vietnam"
Đây là một cuốn sách có mặt ở hầu hết thư viện luật học ở các trường đại học danh tiếng ở Phương Tây. Tôi đọc cuốn sách này lần đầu tiên cách đây khoảng 14 năm, vào Mùa thu năm 1998 tại Trường Luật Stanford và thi thoảng vẫn phải tìm đến nó để tra cứu về cổ luật.
Cuốn sách này nổi bật trên giá sách của thư viện vì mấy lẽ. Thứ nhất, tư liệu viết về luật pháp Việt Nam bằng tiếng Anh thật nghèo nàn, thế giới biết về luật pháp nước ta chủ yếu thông qua lăng kính của người Tây. Thứ hai, cổ luật Việt Nam đã âm thầm lưu vong ngay trên xứ sở của mình, người rành về cổ luật ngày càng hiếm. Thảm trạng này có nhiều nguyên nhân. Kể từ khi Giáo sư Vũ Văn Mẫu khuếch trương tinh thần thượng tôn giá trị truyền thống và tinh thần dân tộc trong học luật, đã có một số người tiếp bước, mặc dù vậy các giáo trình về cổ luật Việt Nam của ông từ nửa thế kỷ trước cho đến nay vẫn là đỉnh cao về sự uyên thâm mà chưa ai vượt qua được. Ông Vũ Văn Mẫu có lẽ đã hối thúc soạn dịch toàn bộ Quốc triều hình luật từ chữ Nho sang tiếng Việt. Các ông Nguyễn Ngọc Huy, Tạ Văn Tài với sự hợp tác của ông Trần Văn Liêm có lẽ là những người đầu tiên soạn dịch Bộ luật này ra tiếng Anh. Thứ ba, không chỉ soạn dịch, “The Lê Code: Law in Traditional Vietnam”  còn là một công trình nghiên cứu so sánh luật công phu, sắc sảo, thấm đượm sự kính trọng tổ tiên, tình yêu tổ quốc và lòng tự hào dân tộc.
Vượt rất xa giá trị của một bản dịch, cuốn sách là một tác phẩm so sánh chi tiết các quy định của Quốc Triều Hình Luật với Hình Luật Trung Hoa, từ đời nhà Đường và Hình Luật đời nhà Minh. Thêm nữa, cuốn sách là một biên sử về cổ pháp Việt Nam. Đọc cuốn sách này, người Việt Nam thêm ngẩng đầu tự hào về những thành tựu lập pháp sáng chói đời Lê. Dù không tinh xảo trong khái quát hóa một cách cùng cực với vật quyền, trái quyền như người La Mã, song tổ tiên chúng ta đã để lại một di sản pháp luật rất tường minh về chế độ sở hữu, nhất là sở hữu đất đai, pháp luật thừa kế, hôn nhân, khế ước, cho tới tổ chức bộ máy chính quyền và đương nhiên là hệ thống hình phạt cho những hành vi cản trở cuộc chung sống văn minh.
“The Lê Code” không chỉ bàn về đạo luật thời Lê, người đọc cũng ngậm ngùi nhận thấy nhiều giá trị bình đẳng và tiến bộ, phản ánh trung thực tập tục của người Việt đã nhạt dần trong Hoàng Việt Luật Lệ, hay còn gọi là Bộ Luật Gia Long, một bản sao của Đại Thanh Luật Lệ được nhà Nguyễn ban hành cách đây hơn 200 năm.
Ngày nay, cải cách thể chế đang là một chủ đề mốt. Mốt với thế giới, và mặc nhiên cũng mốt với người Việt Nam. Thực ra, đọc “The Lê Code”, người ta thấy du nhập thể chế là một điều bình thường và hiển nhiên diễn ra trong cuộc giao lưu giữa các nền văn minh. Du nhập chữ viết, du nạp văn hóa Trung Hoa, và mặc nhiên du nhập cả nền quan chế và luật pháp, song những người biên soạn Quốc Triều Hình Luật đã làm một cuộc du nạp đầy sáng tạo, dựa trên tinh thần độc lập, tự chủ và tự hào về truyền thống dân tộc của mình. Ngược lại, nhiều người đời sau, cũng đắm đuối du nạp những tư tưởng từ bên ngoài, song đã mất dần cái thần thái hiên ngang của tổ tiên từ thời Lê.
Nếu khuếch trương tự do, khai phóng, cải cách và đổi mới dựa trên tinh thần dân tộc là một tôn chỉ được Giải thưởng Phan Chu Trinh thờ phụng, tôi vững tin rằng cuốn sách “The Lê Code: Law in Traditional Vietnam” là một ứng viên thật sáng giá cần được đề cử cho Giải thưởng này.
Ấn tượng cuối mà tôi còn lưu giữ liên quan đến cuốn sách này là vào Mùa Xuân 2005, tại thư viện Viện Luật so sánh ở Hamburg một học giả Đài Loan chăm chú đọc cuốn sách này với chi chít những ghi chép. Ông ta bảo tôi rằng đọc cuốn sách này giúp ông ta hiểu thêm được cổ luật Trung Hoa./.

Popular posts from this blog

Đoán định tư pháp là gì?

Bài viết ngắn dưới đây góp phần tìm hiểu và trả lời các câu hỏi sau đây: (i) Đoán định tư pháp là gì, ra đời trong bối cảnh nào, có ảnh hưởng gì trong ngành tư pháp trên thế giới, (ii) Ngành tư pháp Việt Nam nên chuẩn bị như thế nào để chủ động ứng xử với xu thế Đoán định tư pháp [1] . Đoán định tư pháp (Predictive Justice) là gì? 1.       Đoán định tư pháp là một xu thế thay đổi cung cách cung cấp dịch vụ pháp lý, trong đó có hoạt động xét xử của tòa án, dưới sức ép của thời đại dữ liệu lớn (big data), trí tuệ nhân tạo (AI), với sự xuất hiện của các công ty khởi nghiệp công nghệ pháp lý (Legal Tech start-up), cung cấp những giải pháp tư vấn, hỗ trợ pháp lý trên nền tảng của các công nghệ thông minh. 2.       Xu thế này bắt nguồn từ những nỗ lực cung cấp nguồn luật mở (open data) từ 50 năm nay. Do công nghệ thay đổi rất nhanh (máy tính, vật liệu bán dẫn, chip điện tử, mạng Internet, các thuật toán dẫn tới trí tuệ nhân tạo), 50 năm qua máy tính đã thông minh hơn 1,

Arbitrability

§ 2 LCA 2010 focuses on commercial arbitration, to settle commercial disputes, with at least one of the parties who is merchant and conducts commercial act. Additionally, the scope of arbitrable commercial disputes is determined by special law, such as Commercial Law 2005, Law on Investment 2014, and Law on PPP 2020. Example from practice: A and B are wife and husband in a pending divorce process. In dividing their joint property, they agree to divide the shares jointly owned in a company: 40% for A, and 60% for B. Disputes arise because A will remain as active shareholder with all voting rights, but B only agrees to compensate the market value of this 40% of these shares, estimated 1200 billion VND. A and B agree to settle this dispute by arbitration. Is this dispute arbitrable? Divorce is a civil procedure under jurisdiction of VN court ( § 28 Civil Procedure Code 2019). In the marriage, wife and husband are not merchants, the divorce is not a commercial act ( § 2 LCA). Theref

Đề thi Ngữ văn giữa dịch covid-19

Giữa dịch covid-19, trong môn thi Ngữ văn sáng hôm qua, thí sinh toàn quốc phải phân tích một bài thơ. Tác giả bài thơ ấy, ông Nguyễn Khoa Điềm, cũng từng là một nhà chính trị lão luyện, đã giữ nhiều trọng trách trong lĩnh vực văn hóa, tư tưởng. Ông ấy nhấn mạnh rằng hãy để người trẻ tự nhận thức, yêu nước một cách tự nhiên, không ai làm thay họ được đâu. Hai lời tâm sự cách nhau nửa thế kỷ. Bài thơ là tâm tình của một người trẻ sau Mậu thân, trước Mùa hè đỏ lửa, giữa chiến tranh song không lên gân lên cốt. Còn lời nhắn nhủ hãy để người trẻ tự nhận thức, tự yêu lấy đất nước theo cách của mình dường như lại là trải nghiệm của người đã từng qua bao khuôn sáo xơ cứng, như chính ông bảo là lối mòn tư duy. Đất nước là của nhân dân thực ra là một tư tưởng cổ xưa. Chủ quyền nhân dân là cách nói Phương Tây, lấy dân làm gốc, việc nhân nghĩa cốt ở an dân, thậm chí ý dân là ý trời.. là cách nói  của người Phương Đông. Chỉ có điều, người cai trị, khi đã nắm trọn quyền lực đôi khi hành xử vớ